Over de ParticipatieWijzer

De ParticipatieWijzer is een digitaal afwegingskader voor burgerparticipatie, dat is ontwikkeld voor wethouders, gemeenteambtenaren, raadsleden en hun ondersteuning.

De ParticipatieWijzer helpt gemeenten een gesprek te voeren en keuzes te maken over burgerparticipatie. De ParticipatieWijzer gaat in op de vraag waarom je als gemeente voor bepaalde participatiemethoden zou kiezen en hoe je kunt omgaan met initiatieven van burgers. Daarnaast geeft de ParticipatieWijzer inzicht in de manier waarop elk van de participatiemethoden bijdraagt aan een aantal democratische waarden van lokaal goed bestuur. Om de verschillende participatiemethoden te kunnen vergelijken, is door middel van sterren aangegeven hoe ze ‘scoren’ op elk van deze democratische waarden.

In de ParticipatieWijzer is speciaal aandacht voor het kiezen van de juiste combinatie van participatiemethoden. Door een goede mix van methoden te kiezen, kunnen de voor- en nadelen van verschillende participatiemogelijkheden elkaar compenseren en kan de democratie optimaal worden versterkt.

De ParticipatieWijzer is in samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en DiA (Democratie in Actie) tot stand gekomen. Bij het schrijven van de ParticipatieWijzer hebben wij gebruik gemaakt van wetenschappelijk onderzoek, boeken, artikelen in vakinhoudelijke tijdschriften en websites. Zie voor meer verdieping de literatuurlijst hieronder. Ook hebben wij deskundigen en ambtenaren uit verschillende gemeenten geraadpleegd. We danken hen hartelijk voor hun tijd en expertise.

Heeft u suggesties? Mail dan naar participatiewijzer@prodemos.nl

ProDemos, januari 2021

Literatuurlijst

Democratische waarden

  • Meijer, A.J., Brandsma, G.J. & Grimmelikhuijsen, S.G. (2010). Transparantie als fictieve  verantwoording. Bestuurswetenschappen, 64(4), 8-27.
  • Michels, A.M.B. (2011). De democratische waarde van burgerparticipatie: interactief bestuur en  deliberatieve  fora.  Bestuurskunde, 20(2), 75-84.
  •  Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C. & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Adviesraad

  • Leyenaar, M. (2009). De burger aan zet: vormen van burgerparticipatie, inventarisatie en evaluatie. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
  • Movisie. (2019). Handreiking samenwerking adviesraden en gemeenten. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2019-03/Partners%20in%20participatie.pdf
  • Van de Bovenkamp, H.M, & Vollaard, H. (2017). De democratische kwaliteit van gekozen en niet-gekozen vertegenwoordiging in  gemeenten. Bestuurswetenschappen, 71(1), 5–22. Geraadpleegd van https://repub.eur.nl/pub/99455
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C. & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Brief of e-mail aan de gemeente

  • Ramkema, H. (2019). De gemeente. Den Haag: ProDemos.
  • Stichting Lezen en Schrijven. (z.d.). Laaggeletterdheid in Nederland. Geraadpleegd van https://www.lezenenschrijven.nl/informatie-over-laaggeletterdheid-nederland

Burgerforum

  • Leyenaar, M. (2009). De burger aan zet: vormen van burgerparticipatie, inventarisatie en evaluatie. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
  • Tonkens, E. & Hurenkamp, M. (2019). Werknotitie effectieve burgerparticipatie. Geraadpleegd van https://www.evelientonkens.nl/category/paticipatiesamenleving/
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Burgertop

  • Cohen, J. (2016). Epiloog. Observaties en … toch een kloof. In G. Boogaard & A. Michels (red.), G1000. Ervaringen met burgertoppen (59-71). Den Haag: Boom Bestuurskunde.
  • De Nationale ombudsman. (2014). Participatiewijzer. Tien spelregels voor behoorlijk omgaan met inbreng en inspraak van burgers. Geraadpleegd van https://www.nationaleombudsman.nl/system/files/infomateriaal/participatiewijzer_februari_2014.pdf
  • G1000. (z.d.). Over G1000. Geraadpleegd van https://g1000.nu/over-g1000-2/ Michels, A. & Binnema, H. (2016). De realisatie van democratische waarden. In G. Boogaard & A. Michels (red.), G1000. Ervaringen met burgertoppen (45-58). Den Haag: Boom Bestuurskunde.
  • Noordzij, K., Visser, V., de Koster, W, & van der Waal, J. (2020). Politiek onbehagen  onder lager opgeleiden. Sociologie Magazine, 28(3), 16–18. Geraadpleegd van http://hdl.handle.net/1765/129613
  • NU.nl. (2015, 24 februari). Veel aanmeldingen voor stadsgesprek over energie in Utrecht. Geraadpleegd vanhttps://www.nu.nl/utrecht/3999101/veelaanmeldingen-stadsgesprek-energie-in-utrecht.html
  • Tonkens, E. & Hurenkamp, M. (2019). Werknotitie effectieve burgerparticipatie. Geraadpleegd van https://www.evelientonkens.nl/category/paticipatiesamenleving/
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.
  • Vlind, M. & Smets, P. (2016). De rol van dialoog: G1000 Kruiskamp in microperspectief. In G. Boogaard & A. Michels (red.), G1000. Ervaringen met burgertoppen (73-86). Den Haag: Boom Bestuurskunde.

Burgervisitatie

  • Schram, J., Van Twist, M. & Van der Steen, M. (2016). Kansrijk maar kwetsbaar.
  • Burgeraudits als nieuwe vorm van burgerparticipatie. Geraadpleegd van https://www.nsob.nl/sites/www.nsob.nl/files/2019-10/NSOB-2016-Kansrijk-maar-kwetsbaar.pdf

Enquête

  • CitizenLab. (z.d.). Hoe kies je de juiste participatiemethode? Geraadpleegd van https://www.citizenlab.co/blog/civic-engagement-nl/hoe-kies-je-de-juisteparticipatiemethode/?lang=nl
  • ProDemos. (z.d.).  OPINIEWIJZER (ENQUETE). Geraadpleegd van http://www.participatiewijzer.nl/DeParticipatiewijzer/Databank-methoden/OPINIEWIJZER-ENQUETE
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Formeel burgerinitiatief

  • Ministerie van Binnenlandse Zaken. (2010). Werkboek Help een burgerinitiatief. Geraadpleegd van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2010/11/08/werkboek-help-een-burgerinitiatief
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Informatiebijeenkomst

  • Michels, A. (2015), Hoe we uit het ideologische doe-democratie-debat kunnen komen. Sociale Vraagstukken. Geraadpleegd van https://www.socialevraagstukken.nl/hoe-we-uit-het-ideologische-doe-democratie-debat-kunnen-komen/
  • Van Marissing, E. (2006). Stedelijk Beleid en Sociale Cohesie. Gouda: Habiforum.
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Inspraakbijeenkomst

  • Michels, A. (2015), Hoe we uit het ideologische doe-democratie-debat kunnen komen. Sociale Vraagstukken. Geraadpleegd van https://www.socialevraagstukken.nl/hoe-we-uit-het-ideologische-doe-democratie-debat-kunnen-komen/
  •  ProDemos. (2018). Monitor Burgerparticipatie 2018. Den Haag: ProDemos.
  •  Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Inspreken tijdens een commissie- of raadsvergadering

  • ProDemos. (z.d.). De invloed van burgers. Geraadpleegd van https://prodemos.nl/kennis-en-debat/publicaties/informatie-over-politiek/de-gemeente/de-invloed-van-burgers/
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Maatschappelijke initiatieven

  • Ministerie van Binnenlandse Zaken. (2010). Werkboek Help een burgerinitiatief. Geraadpleegd van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2010/11/08/werkboek-help-een-burgerinitiatief
  • Platform31. (2012). Burgers maken hun buurt. Geraadpleegd van http://www.platform31.nl/uploads/attachment_file/41/Publicatie_Burgers_maken_hun_buurt.pdf

Online workshop

  • CitizenLab. (2020). Online inspraak workshops. Een handleiding voor het faciliteren van online workshops. Geraadpleegd van https://www.citizenlab.co/ebooks-nl/online-inspraak-workshops-gids
  • RIVM (z.d.). Burgerparticipatie: invloed van burger in lokaal gezondheidsbeleid. Geraadpleegd van https://www.loketgezondleven.nl/integraal-werken/succesfactoren/participatie/burgerparticipatie
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Participatief begroten

  • Hofman, J. (2011). Nederland op weg naar de burgerbegroting. Geraadpleegd van https://www.rodewouw.nl/assets/files/brochure-nederland-op-weg-naar-burgerbegroting-joop-hofman-1.pdf
  • ProDemos. (2018). Monitor Burgerparticipatie 2018. Den Haag: ProDemos.
  • Rathenau Instituut. (2018). De kansen van digitale burgerbegrotingen. Geraadpleegd van https://www.rathenau.nl/nl/kennis-voor-beleid/de-kansen-van-digitaleburgerbegrotingen
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Referendum

  • Broeksteeg, J.L.W. & Van der Krieken, K.H.J. (2017). Lokale referenda in Nederland. Gemeenten als leerschool. Rechtsgeleerd Magazijn Themis, 178(4), 162-172.
  • Ramkema, H. (2019). De gemeente. Den Haag: ProDemos.
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.
  • Van Stipdonk, V. & Van den Berg, M. (2018). Gemeenteraadslid in de meervoudige democratie: hoe dan? Bestuurswetenschappen, 1, 86-101.
  • Westerweel, J. & Van Tienen, F.J.H. (2017). Het gemeentelijke referendum in de praktijk. Spanningen en directe democratie in een representatief stelsel. Nederlands Juristenblad, 10,188-210.
  • Wetenschap.nu. (2018). Opzet referendum verhindert representatieve uitkomst. Geraadpleegd van https://wetenschap.nu/opzet-referendum-verhindert-representatieve-uitkomst/
  • Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). 2007. Europa in Nederland. Amsterdam: Amsterdam University Press.

Uitdaagrecht

  • Binnenlands Bestuur. (2018, 16 december). Meer mogelijkheden gemeenten voor Right to Challenge. Geraadpleegd van https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/meer-mogelijkheden-gemeenten-voor-rightto.9603699.lynkx
  • Movisie. (2015, 21 mei). Het recht van burgers om gemeenten uit te dagen. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/artikel/recht-burgers-om-gemeenten-uit-te-dagen
  • Movisie, Vilans & LSA. (2016). Kompas Right to Challenge. Geraadpleegd van https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/publication-attachment/Kompas-Right-to-Challenge%20%5BMOV-9079943-1.1%5D.pdf
  • Open overheid. (z.d.). 10 tips voor Right to Challenge. Geraadpleegd van https://open-overheid.nl/wp-content/uploads/2016/05/Tip-Top-10-Right-toChallenge-versie-22-april.pdf
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.
  • Van Stipdonk, V. (2019). Samen werken aan het Right to Challenge. Geraadpleegd van https://vng.nl/sites/default/files/202007/0501_dia_inspiratiegids_gemeenten_online.pdf
  • VNG. (z.d.). Waar komt het Right to Challenge vandaan? Geraadpleegd van https://vng.nl/artikelen/waar-komt-het-right-to-challenge-vandaan

Dorps- en wijkraden

  • Necker van Naem. (2013). Dorps- en wijkraden in Nederland. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.

Werkbezoek

  • Hof, M. & Hommel, M. (2013). Burgerparticipatie, maar dan anders. Geraadpleegd van http://kenniswijzerzwerfafval.nl/download_document/787
  • ProDemos. (2018). Monitor Burgerparticipatie 2018. Den Haag: ProDemos.
  • ProDemos. (z.d.). Schouw. Geraadpleegd van http://www.participatiewijzer.nl/DeParticipatiewijzer/Databank-methoden/SCHOUW
  • Van Ostaaijen, J., Wagenaar, C., & Kloos, L. (2018). Wat kan een gemeente met burgerparticipatie? Aanbevelingen voor een handreiking meervoudige democratie. Tilburg: Tilburg University.